Blog: Het Circadiaanse ritme
Geschreven door Anne van der Sommen, in de zomer van 2026.
Ons biologische ritme is gebaseerd op licht en donker. Denk daarbij niet aan het aan- en uitzetten van een lamp, maar aan het opkomen en ondergaan van de zon.
Dit ritme wordt aangestuurd door de suprachiasmatische kern. Een ingewikkeld woord dat letterlijk betekent ‘boven de kruising van de oogzenuwen’. Het is een klein gebiedje in de hersenen dat onder andere de aanmaak en remming van het slaaphormoon melatonine regelt.
Ochtendlicht is noodzakelijk voor een juiste afstelling van onze biologische klok
Zodra het ochtendlicht in onze ogen schijnt, wordt de biologische klok ‘geijkt’. Het lichaam ziet dit als het officiële begin van de dag en stemt daar onze energie en hongergevoel op af. De aanmaak van melatonine wordt geremd en allerlei andere hormonen krijgen het signaal dat het tijd is om actief te worden.
Op eenzelfde manier zorgt ervoor dat het afnemen van het licht in de avond ervoor dat het lichaam zich langzaam voorbereidt op de nacht. De melatonineproductie komt weer op gang en je voelt je langzaam slaperig worden.
Wat veel mensen niet weten, is dat vrijwel elke cel in ons lichaam een eigen biologisch ritme kent.
Niet alleen onze slaap, maar ook onze spijsvertering, hormoonhuishouding, lichaamstemperatuur, concentratievermogen en zelfs ons immuunsysteem bewegen mee op dit ritme. Het circadiaanse ritme gaat dus over veel meer dan alleen slapen.
Je begrijpt daarom waarschijnlijk wel waarom de zomer een bijzonder seizoen is. De dagen zijn langer, we ontvangen meer natuurlijk licht, de temperatuur nodigt uit om meer buiten te zijn en overal is vers voedsel verkrijgbaar. Vanuit biologisch oogpunt is dit dan ook hét seizoen om actief te zijn, plannen tot volle groei en bloei te laten komen en jezelf te ontwikkelen.
Maar nu wordt het écht interessant, al zeg ik het zelf...
We houden onszelf namelijk een beetje voor de gek. Door kunstlicht, en met name door blauw licht uit telefoons, tablets, laptops en televisie, geven we onze hersenen signalen die sterk lijken op daglicht. Voor onze biologische klok lijkt het daardoor alsof de zon nog helemaal niet onder is gegaan.
Maar het zijn niet alleen schermen die hierin een rol spelen. Ook veel moderne LED-verlichting bevat relatief veel blauw licht. Dat maakt deze lampen energiezuinig en helder, maar zijn hier eigenlijk nèt iets té overtuigend in. Zeker wanneer we er ’s avonds aan worden blootgesteld.
Vroeger werd het na zonsondergang langzaam donker. Mensen zaten bij kaarslicht, olielampen of later bij de warme gloed van een gloeilamp. Dat licht bevat veel minder blauw licht en lijkt daardoor meer op de kleuren die we van nature zien tijdens een zonsondergang. Onze voorouders hadden dan misschien geen energielabel AA++, maar voor hun biologische klok deden ze het zo gek nog niet...
Tegenwoordig zitten we dus ’s avonds onder LED-lampen, scrollen we nog even door onze telefoon, kijken we een serie of beantwoorden snel nog wat berichten op de laptop. Ondertussen denkt ons brein: “Het is weer dag, we gáán ervoor!”
Wat zijn de gevolgen van blauw licht?
De aanmaak van melatonine wordt uitgesteld, we vallen later in slaap, slapen minder diep en worden vervolgens wakker met een wekker die zich niets aantrekt van onze biologische behoeften. En zo ontstaat een vicieuze cirkel van vermoeidheid, minder herstel en minder energie.
Ook blijf ik het ergens bijzonder vinden dat we onze langste vakantie juist in de zomer plannen. Vanuit biologisch perspectief zou het logischer zijn om ons in de winter terug te trekken en rust te kunnen nemen. Maar dat terzijde...
Gelukkig hoeft het niet ingewikkeld te zijn om je biologische klok een handje te helpen. Sterker nog: de zomer biedt daar een prachtige kans voor. Zie de oefening, verderop in deze nieuwsbrief.
Wil je weten hoe je zelf jouw biologische ritme kunt helpen herstellen? Lees dan meer over de oefening: Je biologische ritme helpen herstellen.